Advertisement
Start arrow Informacje ogólne arrow Polacy w Albanii: od XV wieku do II wojny światowej
Polacy w Albanii: od XV wieku do II wojny światowej
Spis treści
Polacy w Albanii: od XV wieku do II wojny światowej
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6

Na polu oświatowym działała wśród Albańczyków Natalia Borysławska, późniejsza kierowniczka żeńskiego seminarium nauczycielskiego w pobliskiej greckiej Janinie.
Albanią i Albańczykami, z punktu widzenia naukowego, zajmowali się przed I wojną światową: ks. Marcin Czermiński TJ (1860-1931), długoletni redaktor „Misji Katolickich" w Krakowie i Jan Grzegorzewski (1850-1922), literat, slawista i orientalista. Ks. Czermiński jest autorem obszernej książki Albania. Zarysy etnograficzne, kulturalne i religijne (Kraków 1893), natomiast owocem kilku podróży Grzegorzewskiego do Albanii była praca Albania i Albańczyk (1914). W okresie międzywojennym historyk Henryk Batowski omówił dzieje Albanii w XIX wieku i powstanie państwa albańskiego w książce Państwa bałkańskie 1800-1923 (Kraków 1938).
Mieszkający w Grecji i znany tam Polak, inż. Zygmunt Mineyko (1840-1925) napisał pracę czy raczej pamflet polityczny pt. „Grecja, Albania a Epir”, który pozostał w rękopisie.
Polak z Galicji Agenor Maria Adam Gołuchowski (1849-1921) był w latach 1895-1906 ministrem spraw zagraniczych Austro-Węgier. W 1897 roku zawarł układ z Włochami w sprawie Albanii.
Podczas I wojny światowej (1914-18) również Albania była areną walk. Na początku 1916 roku wojska austro-węgierskie zmusiły do kapitulacji Czarnogórę i zajęły północną i środkową część Albanii, przebywając tam ponad dwa lata. Oczywiście w armii austro-węgierskiej było dużo Polaków, głównie rekrutów z Galicji. Polacy walczyli również na froncie albańskim. Jednym z nich był inż. Henryk Franciszek Dudek (1878- po 1939), w odrodzonym w 1918 roku państwie polskim wiceminister robót publicznych; jako zmobilizowany porucznik wojska austriackiego budował drogi w okupowanej przez Austro-Węgry Albanii. Robert Kazimierz Reyman, w niepodległej Polsce generał Wojska Polskiego (od 1924), był oficerem intendentury w dowództwie austro-węgierskiej grupy operacyjnej w Albanii. Walczący w Albanii Adam Tymoteusz Sawczyński (1892-1975) w wolnej Polsce awansował do stopnia pułkownika WP i był w latach 1936-39 komendantem Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu. Walczący jako austriacki oficer saperów na froncie albańskim Marceli Marcichowski (1878-1926) został po wojnie profesorem inżynierii leśnej i geodezji w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Z kolei Jan Kazimierz Radomski (1898-1977) był po II wojnie światowej profesorem botaniki w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie. W jednostce łączności na froncie albańskim służył Gustaw Bernaczek (1889-po 1939), w odrodzonym Wojsku Polskim założyciel i komendant Szkoły Oficerów Wojsk Łączności w Warszawie, a potem w cywilu dyrektor wielkiej fabryki towarzystwa Kabel Polski w Bydgoszczy. Na froncie albańskim walczył również inż. Julian Stanisław Michalik (1895-po1939), major dypl. Wojska Polskiego, dyrektor Towarzystwa Budowy Osiedli w Gdyni i organizator i prezes Klubu Sportowego „Gdynia”. Natomiast wybitny przewodnik tatrzański i ratownik górski z Zakopanego, Wojciech Tylko- Suleja (1870-1916), brał również udział w walkach w Albanii, gdzie zginął w połowie 1916 roku. Nie on jeden z Polaków spoczął wówczas w ziemi albańskiej, walcząc z przymusu i ginąc za obcą sprawę.
Wybitny immunolog i serolog polski Ludwik Hirszfeld (1884-1954) w czasie I wojny światowej przebywał w Serbii, aby walczyć z epidemią duru plamistego, po czym przez Albanię wyjechał do Szwajcarii.
W listopadzie 1918 roku odrodziło się państwo polskie. Jednak Polska, z braku polskiego osadnictwa w Albanii i jakichkolwiek kontaktów z tym krajem (nawet handlowych), nie utrzymywała w okresie międzywojennym stosunków dyplomatycznych z Tiraną. Do Albanii trafiali jednak nieliczni Polacy, głównie geolodzy i dziennikarze, ale raczej jako turyści, ludzie chcący przybliżyć czytelnikom polskich gazet ten doprawdy wówczas egzotyczny kraj. W 1939 roku w Albanii mieszkało zaledwie kilku Polaków.